Cyflwyniad

Mae diabetes yn gyflwr difrifol lle mae lefelau glwcos yn y gwaed yn rhy uchel. Mae diabetes Math 1 yn digwydd pan nad yw'ch corff yn cynhyrchu inswlin a Math 2 yw pan nad yw'ch corff yn cynhyrchu digon.

Mae Math 1 yn gyflwr hunanimiwn lle nad ydych chi'n cynhyrchu unrhyw inswlin. Caiff ei drin ag inswlin yn unig.

Mewn diabetes Math 2, sef y mwyaf cyffredin, naill ai ni all yr inswlin rydych chi'n ei gynhyrchu weithio'n effeithiol, neu ni all eich corff gynhyrchu digon ohono. Caiff ei drin â thabledi a/neu bigiadau gan gynnwys inswlin.

Mae diabetes math 1 a math 2 yn gyflyrau gwahanol, ond maen nhw ill dau yn ddifrifol.

Mae mathau eraill o ddiabetes fel diabetes yn ystod beichiogrwydd, a gydnabyddir gyntaf yn ystod beichiogrwydd, ac isfathau eraill o ddiabetes fel diabetes Math 3c sy'n eilradd i glefyd y pancreas a diabetes monogenig. Gall diabetes hefyd ddatblygu fel cymhlethdod o gyflyrau endocrin eraill neu gall fod yn gysylltiedig â rhai mathau o feddyginiaeth fel steroidau. Ym mhob math o ddiabetes, mae lefelau glwcos yn y corff yn codi, a gall hyn, os na chaiff ei drin, arwain at broblemau iechyd tymor byr a thymor hir.

Mae'r rhain yn rhannu'n gymhlethdodau acíwt tymor byr a chronig tymor hir. Cymhlethdodau golwg, cymhlethdodau arennau, camweithrediad rhywiol, cymhlethdodau'r galon, cymhlethdodau beichiogrwydd a chymhlethdodau traed a choesau.

Cetoasidosis diabetig (DKA)

Mae cetoasidosis diabetig (DKA) yn gymhlethdod difrifol iawn o ddiabetes a welir fel arfer mewn cleifion â Math 1. Fe'i hachosir gan ddiffyg inswlin a chynnydd mewn lefelau glwcos a cheton yn y gwaed. Os yw lefelau glwcos yn uchel ac rydych chi'n teimlo'n sâl, rydych chi'n chwydu, yn cael poen yn yr abdomen neu'n fyr o anadl, yna ceisiwch gymorth meddygol brys.

Mae DKA yn argyfwng meddygol ac mae angen asesiad meddygol brys. Peidiwch ag oedi, ceisiwch gymorth trwy ffonio 999.

Hypoglycemia (glwcos isel yn y gwaed)

Mae hypoglycemia (hypos) yn digwydd os oes anghydbwysedd inswlin gyda'r bwyd rydych chi'n ei fwyta neu'r gweithgaredd corfforol rydych chi'n ei wneud. Mae rhai symptomau'n cynnwys teimlo'n grynedig, teimlo'n ddryslyd, bod yn welw, blinder a chrychguriadau curiad y galon.

Pan fyddwch chi'n cael hypo, stopiwch yr hyn rydych chi'n ei wneud a thrinwch yr hypo ar unwaith. Mae angen carbohydradau sy'n gweithredu'n gyflym, er enghraifft pum tabled glwcos neu ddextros, pedwar jeli babi, gwydraid bach o ddiod siwgrog (nid diet), neu garton bach o sudd ffrwythau pur. Ar ôl trin eich hypo, dylai lefelau eich siwgr gwaed ddychwelyd i normal. Efallai y bydd angen i chi fwyta rhai carbohydradau sy'n gweithredu'n araf a all gynnwys brechdan neu ddarn o dost, darn o ffrwythau, powlen fach o rawnfwyd neu yfed gwydraid o laeth. Os ydych chi'n gyrru, gwnewch yn siŵr bod gennych chi garbohydradau sy'n gweithredu'n gyflym yn eich car, arhoswch nes bod lefelau eich siwgr gwaed yn fwy na 5mmol/L a'ch bod chi wedi aros o leiaf 45 munud. Peidiwch byth ag anwybyddu symptomau.

Mae hypoglycemia difrifol hirfaith yn fygythiad i fywyd a gall arwain at gymhlethdodau fel methiant organau lluosog, ataliad ar y galon, niwed i'r ymennydd, coma a marwolaeth. Mae gweithredu'n amserol a chadw'ch siwgr gwaed o fewn ystod dderbyniol yn bwysig. Gall eich Ymgynghorydd a'ch nyrs arbenigol eich helpu a'ch cefnogi i ddeall beth sy'n iawn i chi.

Dysgwch fwy am hypoglycemia ar wefan Diabetes UK.

Diabetes a gyrru

Eich cyfrifoldeb cyfreithiol chi yw hysbysu'r DVLA am eich diabetes a hysbysu'r DVLA am unrhyw broblemau diabetes eraill. Mae angen i chi hysbysu'r DVLA os ydych chi ar inswlin, fel arfer byddwch chi'n cael trwydded sy'n para hyd at dair blynedd. Bydd y DVLA yn anfon llythyr atoch chi ar ddiwedd y tair blynedd hynny i wirio'ch addasrwydd i yrru. Eich cyfrifoldeb chi yw cydymffurfio â'r llythyr. Dylech hysbysu'r DVLA os ydych chi; wedi cael triniaeth laser mewn un llygad, os ydych chi wedi colli golwg yn y llall, os nad ydych chi'n gallu darllen plât rhif car ar 20.5 metr neu os ydych chi'n datblygu problemau cylchrediad neu ddifrod i nerfau sy'n effeithio ar eich teimlad.

Byddwch bob amser yn gallu monitro lefelau glwcos os ydych chi'n gyrru. Gall hyn fod drwy synhwyrydd glwcos neu fesurydd glwcos yn eich cerbyd. Byddwch bob amser yn cario carbohydradau sy'n gweithredu'n gyflym, gwiriwch eich siwgrau gwaed bob amser cyn eich taith ac, os ydych chi'n teithio pellteroedd hir, mae angen i chi wirio bob dwy awr. Peidiwch â gyrru os yw eich siwgrau gwaed rhwng pedwar a phump. Gwnewch gywiriadau ac ailosodwch cyn gyrru.

Byw'n dda gyda diabetes

• Bwyta prydau rheolaidd
• Bwytwch eich pump y dydd
• Bwyta carbohydradau iachach
• Bwyta llai o fwydydd brasterog
• Lleihau'r cymeriant halen
• Bwyta mwy o bysgod a ffibr
• Cadwch yn hydradol

Cadwch yn egnïol

Anela at wneud o leiaf 30 munud o weithgarwch cymedrol bum gwaith yr wythnos. Gwisgwch esgidiau addas a gwiriwch eich traed cyn ac ar ôl pob gweithgaredd, cadwch eich hun yn hydradol ac yfwch hylifau'n rheolaidd drwy gydol eich dydd. Mae taith gerdded gyflym hefyd yn cyfrif tuag at eich targed.