Anemia

Pam mae hyn yn bwysig?

Mae anemia yn golygu cael lefel isel o haemoglobin (Hb) yn eich gwaed. Mae haemoglobin yn cario ocsigen o amgylch eich corff, felly pan fydd lefelau'n isel, nid yw'ch corff yn cael digon o ocsigen. Mae anemia yn gyffredin, ac os oes gennych chi ef adeg eich llawdriniaeth, rydych chi'n llai tebygol o wella cystal â'r rhai heb anemia. Gall arwain at:

• Iachâd clwyfau gwael
• Adferiad arafach
• Cynyddu'r risg o gymhlethdodau

Mae gwahanol fathau o anemia, ac mae angen triniaeth wahanol ar bob un. Y math mwyaf cyffredin yw anemia diffyg haearn. Mae rhai triniaethau'n cymryd amser i weithio - er enghraifft, mae haearn geneuol fel arfer yn cymryd 4 wythnos i wella haemoglobin a 3-6 mis i ailgyflenwi cronfeydd haearn. Mae mathau eraill o anemia yn cynnwys anemia diffyg fitamin B12 neu ffolad.

Mae angen i chi gadw llygad ar eich iechyd a chael archwiliadau rheolaidd os oes gennych unrhyw fath o anemia. Os nad yw anemia diffyg haearn yn cael ei reoli'n dda, gall:

• Cynyddu eich risg o salwch a haint (mae haearn isel yn effeithio ar y system imiwnedd)
• Rhoi straen ychwanegol ar eich calon a'ch ysgyfaint, gan arwain at broblemau fel curiad calon cyflym (tachycardia) neu fethiant y galon
• Achosi cymhlethdodau yn ystod beichiogrwydd a genedigaeth

Mae trin anemia cyn llawdriniaeth yn eich helpu i gadw'n ddiogel ac yn cefnogi adferiad llyfnach. Os na chaiff eich lefelau haemoglobin eu gwirio a'u rheoli, efallai y bydd eich llawdriniaeth yn cael ei gohirio.

Nawr – nid dim ond cyn llawdriniaeth – yw'r amser gorau i ddilyn y cyngor a roddwyd i chi. Gall gwella eich anemia a'ch iechyd cyffredinol wneud gwahaniaeth mawr.

Yr hyn sydd angen i chi ei wneud:

• Bwyta bwydydd sy'n llawn maetholion sydd ar goll gennych (gweler y nodyn isod)
• Cymerwch eich meddyginiaethau ar gyfer anemia fel y'u rhagnodir (gweler y nodyn isod os oes tabledi haearn wedi'u rhagnodi)
• Mynychwch eich adolygiadau arferol gyda'ch fferyllydd practis, meddyg teulu neu nyrs practis a dilynwch y cyngor a roddir yn ystod yr adolygiadau hyn
• Mynychwch unrhyw brofion neu apwyntiadau yn ôl argymhelliad eich tîm ysbyty

Os ydych chi'n cael haearn geneuol ar bresgripsiwn:

• Mae'r dos a ragnodir ar gyfer trin anemia yn llawer uwch na'r swm mewn atchwanegiadau a brynir yn y siop
• Yn ddelfrydol, cymerwch dabledi haearn ar stumog wag (awr cyn neu 2 awr ar ôl bwyd) - gall amsugno ostwng hyd at 75% os cymerir gyda bwyd
• Efallai y byddwch chi'n profi sgîl-effeithiau, ond mae'r rhain fel arfer yn diflannu gydag amser
• Os na allwch chi oddef y dos a ragnodir, gallai cymryd eich tabledi haearn bob yn ail ddiwrnod helpu, trafodwch hyn gyda'ch fferyllydd neu'ch meddyg teulu.
• Osgowch gymryd haearn gyda llaeth, te neu gyda ffytadau (a geir mewn ffa, hadau, cnau neu rawn) gan fod y rhain yn lleihau amsugno
• Gall newid lliw eich carthion
• Cadwch dabledi haearn allan o gyrraedd plant - gall gorddos fod yn angheuol

Awgrymiadau bwyd ar gyfer anemia

Mae gan lawer o bobl anemia oherwydd cymeriant isel o faetholion hanfodol.

Bwydydd sy'n llawn haearn:

Ffynonellau anifeiliaid:

• Cig coch (cig eidion, oen, porc) ac offal (e.e., afu) yw'r ffynonellau haearn cyfoethocaf a hawsaf i'w amsugno.
• Mae pysgod a dofednod hefyd yn uchel mewn haearn

Nodyn: Mae canllawiau bwyta'n iach y DU yn awgrymu cadw cig coch (fel cig eidion, oen a phorc) a chigoedd wedi'u prosesu (fel selsig, bacwn, ham a chig eidion hallt) i tua 70g y dydd ar gyfartaledd. Mae hyn yn cyfateb i oddeutu tair dogn yr wythnos .

Er mwyn gwneud hyn yn haws i'w ddelweddu:

• Dogn o rost dydd Sul - 3 sleisen denau o oen, cig eidion neu borc wedi'u rhostio (pob un tua maint hanner sleisen o fara) = 90g
• Brecwast wedi'i goginio (2 selsig Prydeinig safonol a 2 dafell denau o facwn) = 130g
• Sleisen o ham = 23g

Dilynwch y ddolen hon i ddysgu mwy am gig yn eich diet

Ffynonellau sy'n seiliedig ar blanhigion

• Ffa, pys, corbys
• Llysiau gwyrdd tywyll (sbigoglys, bresych, brocoli)
• Cnau a hadau
• Bara cyflawn a blawd cyflawn

Bwydydd wedi'u cyfoethogi â haearn

Mae llawer o fwydydd wedi'u cyfoethogi â haearn, er enghraifft, yn y DU

• Rhaid cyfoethogi pob bara nad yw'n fara cyflawn â haearn (yn ogystal â chalsiwm, thiamin a niacin)
• Mae llawer o rawnfwydydd brecwast hefyd yn cynnwys haearn ychwanegol

Awgrymiadau ar labeli bwyd

• Y gwerth cyfeirio maetholion (NRV) ar gyfer haearn yw 14 mg/dydd
• I restru haearn ar y label, rhaid i fwyd gynnwys o leiaf 15% o'r Gwerth Cyfyngedig Haearn fesul 100 g (2.1 mg), mae llawer o fwydydd wedi'u cyfoethogi yn cynnwys mwy.

Bwydydd sy'n llawn fitamin C

Gellid bwyta'r rhain hefyd gyda bwydydd sy'n llawn haearn a gallant wella amsugno haearn.

• Ffrwythau sitrws, ffrwyth ciwi, mefus
• Pupurau coch a gwyrdd, brocoli, ysgewyll brwsel

Bwydydd sy'n llawn fitamin B12

• Cig (yn enwedig yr afu)
• Wyau
• Llaeth, caws, iogwrt
• Pysgod a physgod cregyn

Bwydydd sy'n llawn ffolad

• Llysiau deiliog gwyrdd (sbigoglys, brocoli, bresych, letys)
• Ysgewyll Brwsel
• Ffa a chodlysiau
• Cnau a hadau
• Dofednod
• Afu
• Pysgod cregyn
• Wyau
• Grawn cyflawn

Dilynwch y ddolen hon i ddysgu mwy am anemia diffyg haearn

Dilynwch y ddolen hon i ddysgu mwy am ffynonellau haearn a fitamin B12 llysieuol

Dilynwch y ddolen hon i ddysgu mwy am ffynonellau fegan o haearn, fitamin B12