Neidio i'r prif gynnwy

Nyrs mewn ardal sydd â rhai o'r cyfraddau uchaf o syffilis yng Nghymru yn annog pobl i gael eu profi

Cael mynediad rheolaidd at brofion cyfrinachol a rhad ac am ddim yw'r ffordd orau o ostwng cyfraddau'r haint a drosglwyddir yn rhywiol syffilis, ynghyd â gwaith atal cyffredinol sy'n lleihau lledaeniad yr haint.

Dyna gyngor nyrs iechyd rhywiol ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe, sy'n parhau i weld lefelau uwch o syffilis na llawer o ardaloedd eraill yng Nghymru.

Mae syffilis yn haint bacteriol y gellir ei wella â gwrthfiotigau. A pho gynharaf y caiff yr haint ei ddal, y byrraf fydd hyd y driniaeth.

Dywedodd yr Uwch Ymarferydd Nyrsio Carly Porter: “O ran fi, y cynharaf y byddwch chi’n profi, y cynharaf y cewch chi ddiagnosis a’r cynharaf y cewch chi driniaeth.”

Mae Carly a'i chydweithwyr yn y Gwasanaeth Iechyd Rhywiol yn gweithio gydag arbenigwr iechyd cyhoeddus a Gofal Sylfaenol i godi ymwybyddiaeth am y broblem barhaus hon.

Maen nhw wedi cynhyrchu posteri newydd trawiadol a fydd yn cael eu gosod ledled yr ardal.

Rhan allweddol o'u neges yw nad oes gan lawer o bobl unrhyw symptomau o gwbl, sy'n golygu y gall heintiau fynd heb eu canfod a'u trosglwyddo heb yn wybod iddynt. Maent yn credu y gallai hyn fod yn un o'r rhesymau pam mae lefelau haint yn parhau'n uchel.

Mae Carly yn credu bod ffactor arall o bosibl yw nad yw llawer o bobl yn ymwybodol y gellir dal syffilis trwy ryw geneuol yn unig.

Gall symptomau cynnar gynnwys brech ar gledr eich dwylo, gwadnau eich traed, neu ar eich brest neu'ch stumog.

Gall wlserau bach di-boen effeithio ar eich ardal organau cenhedlu ond gallant hefyd gael eu canfod mewn rhannau eraill o'r corff. Efallai y byddwch hefyd yn profi nodau lymff chwyddedig.

“Mae addysg yn bwysig, yn ogystal â dileu’r stigma sydd ynghlwm wrth syffilis,” meddai Carly.

“Er bod mwy o achosion yn cael eu gweld mewn dynion rhwng 25 a 34 oed, nid dyna’r stori gyfan.

“Gall unrhyw un sy’n weithgar yn rhywiol gael ei effeithio ac rydym wedi gweld achosion mewn pobl rhwng 17 a 70 oed a hŷn.

“Yr hyn rydyn ni ei eisiau yw i bobl gael rhyw yn ddiogel. Mae defnyddio condomau yn ddechrau gwych.

“Ond os ydych chi’n pryderu, ewch i gael prawf, hyd yn oed os nad oes gennych chi symptomau. Mae hyn yn ein helpu ni i nodi achosion, dechrau triniaeth a lleihau’r lledaeniad.”

Dywedodd yr Uwch Ymarferydd Iechyd Cyhoeddus Sarah Johnson fod achosion o syffilis wedi codi'n gyson ledled Cymru dros y degawd diwethaf.

Ar draws y DU, mae diagnosisau wedi cyrraedd eu lefel uchaf ers 1948.

“Rydym wedi gweld gostyngiad bach yn nifer yr achosion dros y ddwy flynedd ddiwethaf ym Mae Abertawe, ond mae Carly a’i chydweithwyr yn dal i weld llawer o gleifion, gan gynnwys menywod beichiog, a dyna pam rydym am ddechrau’r sgwrs,” meddai Sarah.

Gellir trosglwyddo syffilis o'r fam i'r babi, a dyna pam mae profi a thriniaeth gynnar yn arbennig o bwysig.

Mae profion am ddim a gellir eu cael mewn clinigau iechyd rhywiol, mewn 47 o fferyllfeydd cymunedol ledled Bae Abertawe neu drwy archebu pecyn profi gartref.

Dywedodd Carly fod y pecyn cartref yn ddisylw ac yn cael ei ddanfon mewn pecyn cardbord plaen sy'n edrych yn union fel unrhyw ddanfoniad arall gan fanwerthwr ar-lein.

Mae'n cynnwys prawf gwaed bach ar gyfer pigo bys ar gyfer syffilis. Ond mae'r pecynnau hefyd yn cynnwys swabiau a photel ar gyfer prawf wrin oherwydd gallant hefyd brofi am HIV, Hepatitis B a C, Clamydia a Gonorrhoea.

Unwaith i chi anfon y prawf, bydd y canlyniadau'n cael eu hanfon atoch drwy neges destun ynghyd â chyngor ar sut i gael triniaeth, os bydd ei hangen. Mae'r un pecynnau ar gael trwy'r 47 fferyllfa.

Fel arall, mae profion ar gael yn y clinigau iechyd rhywiol.

Nid oes angen i chi gael symptomau i gasglu/archebu'r profion ar-lein nac i'r prawf weithio.

Dywedodd Carly y gall unrhyw un sy'n weithgar yn rhywiol gael prawf, ond mae hi'n ei argymell yn benodol os oes gennych unrhyw bryderon neu os oes gennych bartner newydd.

Dywedodd: “Fy arwyddair i yw bod canlyniadau negyddol yr un mor bwysig â’r rhai cadarnhaol. Os byddwch chi’n profi nawr ac yn cael canlyniad negyddol, mae hynny’n feincnod da oherwydd os byddwch chi’n profi eto ac yn cael canlyniad positif, bydd gennym ni syniad o ba mor hir rydych chi wedi cael yr haint.

“Rydym hefyd yn argymell cael y profion eraill ar gyfer heintiau a drosglwyddir yn rhywiol. Gallwn hefyd wneud y profion hynny yn y clinig, neu gallwch eu harchebu ar-lein.”

Mae'r holl brofion a chyngor yn gyfrinachol ac yn hygyrch i bawb waeth beth fo'u hoedran, rhyw, cyfeiriadedd rhywiol neu statws perthynas.

Ni fydd y tîm yn eich trafod yn rheolaidd ag unrhyw un arall gan gynnwys eich meddyg teulu neu wasanaethau ysbyty eraill, oni bai eu bod yn teimlo bod risg o niwed.

Ond maen nhw'n annog unrhyw un sydd â chanlyniad positif i hysbysu eu partner rhywiol cyn gynted â phosibl fel y gallant hwythau gael prawf a thriniaeth.

Ychwanegodd Hannah Richards, Uwch Reolwr Gweithrediadau Dros Dro mewn Gofal Sylfaenol a Chymunedol: “Rydym yn deall nad yw syffilis yn rhywbeth y mae pobl o reidrwydd yn meddwl amdano. Ond dylai cael prawf am hyn a heintiau eraill a drosglwyddir yn rhywiol fod yn rhan arferol o ofalu amdanoch chi'ch hun ac eraill.”

 

Rydym yn croesawu gohebiaeth a galwadau ffôn yn y Gymraeg neu'r Saesneg. Atebir gohebiaeth Gymraeg yn y Gymraeg, ac ni fydd hyn yn arwain at oedi.