Y cyhoedd wedi'i sgrinio a'i addysgu am bwysedd gwaed uchel yn y gymuned

Mae tîm gofal sylfaenol wedi bod yn mynd i'r gymuned i sgrinio pobl a'u haddysgu ar leihau eu risg o glefyd cardiofasgwlaidd.

Ymgysylltodd staff o Gydweithfa Clwstwr Lleol Iechyd y Ddinas (LCC) ag aelodau'r cyhoedd yng nghanol dinas Abertawe ynghylch pwysedd gwaed uchel a'i risgiau.

Hefyd yn cael ei adnabod fel gorbwysedd, pwysedd gwaed uchel yw pan fydd grym y gwaed sy'n gwthio yn erbyn waliau'r rhydwelïau yn rhy uchel yn gyson.

Anaml y mae'n achosi unrhyw symptomau ond gall arwain at broblemau difrifol, fel trawiad ar y galon neu strôc.

Penderfynodd yr LCC, sy'n cwmpasu ardaloedd gan gynnwys Mayhill, Sandfields a chanol y ddinas, fynd i'r gymuned i gynnal gwiriadau pwysedd gwaed ac addysgu pobl ar newidiadau i'w ffordd o fyw a all eu helpu i aros yn iach.

Yn y llun: Cynorthwywyr gofal iechyd Joanne Lewis a Shaney Hill.

Dywedodd Dr Rebecca Jenkinson, partner meddyg teulu yn Feddygfa Ffordd y Brenin: “Penderfynon ni fynd ag atal a sgrinio gofal iechyd allan yn y gymuned, i ffwrdd o’r model gofal iechyd traddodiadol, er mwyn ymgysylltu â phobl a allai fod mewn perygl o bwysedd gwaed uchel.

“Rydyn ni’n gwybod ei fod yn effeithio ar nifer fawr o bobl, a’i fod yn gallu achosi strôcs a thrawiadau ar y galon.

“Roedden ni eisiau cyrraedd ac ymgysylltu â phobl a allai fod yn profi lefelau uchel o anghydraddoldeb iechyd ac nad ydyn nhw efallai’n mynd i’w meddygfa neu fferyllfa am wahanol resymau.”

Ymwelodd y cynorthwywyr gofal iechyd Shaney Hill, o Ganolfan Feddygol Harbourside, a Joanne Lewis, o Ganolfan Feddygol SA1, â lleoliadau gan gynnwys marchnad Abertawe a Chanolfan Siopa'r Cwadrant i gynnal sgriniadau pwysedd gwaed a mynegai màs y corff (BMI).

Yn seiliedig ar ganlyniadau pob person, byddai cyngor priodol ar ffordd o fyw yn cael ei ddarparu wedyn i'w helpu i wneud newidiadau cadarnhaol os oes angen.

“Byddent yn rhoi cyngor ar ffordd o fyw i bobl ar reoli pwysau, rhoi’r gorau i ysmygu a mwy i’w helpu i leihau eu risg,” ychwanegodd Dr Jenkinson.

“Os canfuwyd bod gan berson bwysedd gwaed uchel, rhoddwyd cerdyn iddynt gyda’u darlleniadau arno ac yna cyngor.

“Cafodd eu cynghori hefyd i gael eu pwysedd gwaed wedi’i wirio eto yn y dyfodol agos ac os oedd yn gyson yn uchel, yna i fynd i weld eu meddyg teulu.”

Rhedodd y prosiect dros gyfnod o bum mis gyda thua 300 o wiriadau pwysedd gwaed yn cael eu cynnal.

Cadarnhaodd tua hanner y darlleniadau bwysedd gwaed uchel, tra bod tri chwarter o'r gwiriadau BMI yn nodi pobl fel rhai dros bwysau neu'n ordew.

Dywedodd Shaney: “Roedd yn gyfle gwych i gyrraedd pobl nad ydyn nhw efallai’n mynd i’w meddygfa’n rheolaidd neu hyd yn oed yn meddwl am gael archwiliad iechyd.

“Un o’r pethau a safodd allan i ni oedd faint o bobl nad oeddent yn gwybod beth oedd eu pwysedd gwaed neu hyd yn oed yn sylweddoli ei fod yn rhywbeth y dylent fod yn ymwybodol ohono.

“Helpodd cael y sgyrsiau hynny i godi ymwybyddiaeth ac annog pobl i gymryd diddordeb gweithredol yn eu hiechyd. Nid oedd rhai erioed wedi cael archwiliad, ac roedd eraill wedi bod yn gohirio mynd at eu meddyg teulu.

“Weithiau, y cyfan oedd ei angen oedd sgwrs gyflym am eu canlyniadau a pham eu bod nhw’n bwysig i rywun benderfynu cymryd y cam nesaf.”

O ganlyniad i fod yn bresennol yn y gymuned, roedd cleifion yn gallu nodi problemau iechyd posibl na fyddent fel arall wedi bod yn ymwybodol ohonynt.

Ychwanegodd Joanne: “Roedd mor werthfawr gweld pobl yn dod yn ôl atom i roi gwybod i ni eu bod wedi dilyn ein cyngor ac wedi cysylltu â’u meddygfa. Roedd rhai wedi dechrau cymryd meddyginiaeth pwysedd gwaed uchel, roedd rhai wedi cael ECGs wedi’u trefnu, ac roedd eraill yn cael ymchwiliadau pellach.

“Roedd yn hyfryd gwybod bod rhywbeth mor syml â gwiriad iechyd hygyrch a sgwrs wedi eu hannog i gael archwiliad.

“Drwy ei gwneud hi’n hawdd i bobl ymgysylltu, rydym wedi codi ymwybyddiaeth, wedi nodi pryderon iechyd posibl yn gynnar ac wedi annog pobl i gael mynediad at gymorth y byddent wedi’i ohirio fel arall.”

Pwysleisiodd Dr Jenkinson bwysigrwydd sgrinio gan y gall gorbwysedd fod yn asymptomatig, sy'n golygu nad yw'r rhan fwyaf o bobl yn sylweddoli bod ganddyn nhw ef.

“Rydyn ni’n gwybod mai clefyd cardiofasgwlaidd yw prif achos marwolaethau yng Nghymru,” meddai hi.

“Mae pwysedd gwaed uchel, pwysau ac ysmygu i gyd yn ffactorau risg ond maent hefyd yn bethau y gellir eu newid.

“Mae gorbwysedd yn asymptomatig gan amlaf, felly nid yw pobl fel arfer yn sylweddoli bod ganddyn nhw bwysedd gwaed uchel nes eu bod nhw'n cael eu sgrinio neu nes bod rhywbeth yn digwydd.

“Mae’r prosiect hwn wedi bod mor bwysig oherwydd ei fod yn ymwneud â mynd i’r gymuned ac ymgysylltu â phobl na fyddem fel arfer yn gallu eu cyrraedd, ond sydd mewn perygl o glefyd cardiofasgwlaidd.”

Dywedodd Dr David Howell, arweinydd LCC Iechyd y Ddinas a phartner meddyg teulu yn Feddygfa Ffordd y Brenin: “Mae’r prosiect gorbwysedd wedi bod yn llwyddiant ysgubol, ac rwy’n ddiolchgar iawn i Dr Jenkinson, Shaney a Joanne am yr holl waith caled a wnaethant i’w gyflawni.

“Mae’r prosiect hwn wedi rhoi cyfle gwerthfawr iawn i nodi ffactorau risg cardiofasgwlaidd pwysig yn gynnar, cyn iddynt ddod yn symptomau neu arwain at broblemau iechyd mwy difrifol.

“Mae wedi dangos cefnogaeth ragorol gan y gymuned, gyda nifer sylweddol o bobl yn ymgysylltu â’r tîm ac yn cael eu cefnogi i ddeall a rheoli eu risg cardiofasgwlaidd yn well.

“Mae hefyd yn enghraifft wych o sut y gall gweithio ar y cyd fel clwstwr ein helpu i gyrraedd pobl a fyddai fel arall yn llai tebygol o gael mynediad at wasanaethau iechyd ataliol.

“Mae hwn yn brosiect y gall Clwstwr Iechyd y Ddinas fod yn falch iawn ohono ac mae'n enghraifft wych o'r effaith gadarnhaol y gallwn ei chael drwy gydweithio a mynd â gofal iechyd yn uniongyrchol i'r gymuned.”