Mae archwiliadau iechyd blynyddol yn helpu i ganfod problemau'n gynnar i bobl ag anableddau dysgu

Gall oedolion ag anabledd dysgu fynychu apwyntiad blynyddol yn eu meddygfa i adolygu a sgwrsio am eu hiechyd a'u lles.

Cynhelir y gwiriadau blynyddol hyn gan weithiwr gofal iechyd proffesiynol, fel arfer meddyg teulu neu nyrs, ar gyfer pobl 18 oed a hŷn sydd ar gofrestr anabledd dysgu eu meddygfa.

Yn ystod yr apwyntiad, gall cleifion siarad am sut maen nhw wedi bod yn teimlo a chodi unrhyw bryderon neu gwestiynau sydd ganddyn nhw.

Yn y llun: Nyrs practis Meddygfa'r Castell Maria Beesley, rheolwr gweithrediadau Nerys Busher, a rheolwr practis Nicola Edwards.

Y nod cyffredinol yw canfod unrhyw broblemau iechyd yn gynnar a darparu gwybodaeth a chyngor ar sut i gadw'n iach.

Dywedodd Clare James, Dirprwy Bennaeth Nyrsio ar gyfer Gofal Sylfaenol Bae Abertawe: “Ers mis Ebrill 2025, mae archwiliadau iechyd blynyddol wedi bod ar gael i bob oedolyn 18 oed a hŷn sydd wedi cofrestru gyda meddygfa.

“Mae gan bob practis ar draws Bae Abertawe gofrestr anabledd dysgu ac, os ydych chi ar y gofrestr, byddwch chi'n cael gwahoddiad i gael archwiliad iechyd blynyddol.

“Nid yw rhai pobl yn ymwybodol eu bod yn gymwys i gael yr apwyntiad blynyddol hwn. Byddem yn eu hannog nhw neu eiriolwr i gysylltu â’u meddygfa a gofyn am gael eu hychwanegu at y gofrestr os nad ydyn nhw eisoes arni.

“Hyd yn oed os yw’r claf yn teimlo’n dda, mae’n bwysig iawn mynychu gan fod y gwiriadau hyn yn darparu cyngor a chefnogaeth i’w helpu i aros yn iach a chanfod unrhyw newidiadau cynnar mewn iechyd.”

Yn ystod yr archwiliad blynyddol, bydd y gweithiwr gofal iechyd proffesiynol yn gofyn cwestiynau am ffordd o fyw, gan gynnwys ysmygu, defnyddio alcohol a lles cyffredinol.

Byddant yn gwirio pwysedd gwaed a phwysau, yn gwrando ar frest y claf, yn archwilio eu llygaid a'u clustiau, ac yn gwirio eu habdomen, ymhlith asesiadau arferol eraill.

“Gall archwiliadau iechyd blynyddol helpu i nodi unrhyw broblemau posibl cyn gynted â phosibl,” ychwanegodd Clare.

“Drwy sylwi ar broblemau’n gynt, gellir mynd i’r afael â nhw a’u trin yn gyflymach.

“Yn anffodus, gall pobl ag anabledd dysgu brofi iechyd gwaeth yn aml ac maent mewn mwy o berygl o ystod o gyflyrau.

“Mae croeso i gleifion ddod ag aelod o’r teulu neu weithiwr cymorth os yw’n well ganddynt, ond gallant hefyd ofyn am siarad â’r gweithiwr gofal iechyd proffesiynol yn breifat.

“Dylai’r practis gefnogi gydag unrhyw addasiadau rhesymol i leihau straen, osgoi apwyntiadau a gollwyd a hyrwyddo mynediad cyfartal.”

Meddygfa Castell-nedd yw un practis meddyg teulu ym Mae Abertawe sydd â nifer dda o bobl sy'n cynnal archwiliadau iechyd blynyddol.

Dywedodd Nicola Edwards, rheolwr y practis: “Rydym yn defnyddio system galw’n ôl blynyddol ar gyfer ein cleifion ar ein cofrestr anabledd dysgu gyfredol.

“Os nad yw'r claf yn gwneud apwyntiad ar ôl y llythyr galw-yn-ôl cyntaf, byddant yn derbyn dau lythyr arall o fewn y flwyddyn honno i'w hatgoffa.

“Rydym hefyd yn cynnal ymweliadau cartref i leoliadau byw â chymorth, lle rydym yn cwblhau'r gwiriadau iechyd ar gyfer ein cleifion. Mae'r dull hwn wedi gweithio'n dda yn gyson i'r practis a'n cleifion sy'n byw yn yr amgylcheddau hyn.

“Mae hefyd yn cefnogi gofalwyr sy’n gweithio mewn cartrefi byw â chymorth drwy ei gwneud hi’n haws iddyn nhw ymgysylltu â’r practis a mynychu’r practis.

“Rydym hefyd wedi ymgysylltu â thîm anabledd dysgu’r bwrdd iechyd, a nododd faint o’n cleifion nad oeddent yn mynychu eu gwiriadau iechyd.

“Fe wnaethon nhw roi gwahoddiadau hawdd eu darllen i ni ar gyfer cleifion, a oedd yn gefnogol i’n hymgysylltiad â nhw.”

Mae nyrsys practis ac ymarferydd parafeddyg uwch yn cynnal yr adolygiadau blynyddol yn Feddygfa'r Castell, ond bydd hyn yn amrywio ym mhob practis meddyg teulu.

“Mae ein nyrsys wedi gweithio yma ers blynyddoedd lawer, ac mae parhad a chyfarwyddyd yn helpu cleifion i deimlo’n fwy cyfforddus yn ystod eu gwiriadau iechyd,” ychwanegodd Nicola.

“Rydym yn gweithio’n agos gyda gofalwyr a theuluoedd i gefnogi cleifion trwy eu gwiriadau iechyd. I’r rhai sy’n cael cyfnodau prysur yn heriol, rydym yn cynnig apwyntiadau ar adegau tawelach, fel diwedd y dydd, pryd bynnag y bo modd.

“Rydym yn gweld yr apwyntiadau hyn fel mwy nag adolygiad blynyddol, gan ganiatáu amser i siarad â chleifion a’u gofalwyr i nodi unrhyw bryderon ychwanegol.

“Os oes unrhyw bryderon ychwanegol, gofynnwn i’r meddyg teulu sydd ar alwad gynorthwyo os oes angen, neu gallwn hefyd wneud apwyntiad ar wahân iddyn nhw gyda meddyg teulu.”