Llewyrch arian i ganolfan ganser Abertawe wrth i filoedd o hen belydrau-X gael eu dinistrio

Mae hen luniau pelydr-X a dynnwyd mewn ysbyty yn Abertawe lle cafodd cleifion eu trin am ganser ar fin cael bywyd newydd ar ffurf gemwaith Cymreig.

Ymunodd staff yng Nghanolfan Canser De-orllewin Cymru yn Ysbyty Singleton yn y ddinas â chwmni arbenigol i adfer arian o'r pelydrau-X cyn iddynt gael eu dinistrio.

Cynhyrchodd hynny daliad arian parod untro i'r adran radiotherapi. Nid yn unig hynny, ond bydd yr arian a echdynnwyd yn cael ei werthu ymlaen i'r Bathdy Brenhinol yn Llantrisant ac o bosibl yn cael ei ddefnyddio i wneud gemwaith.

Yn y llun uchod: Anna Iles (chwith) a chyd-bennaeth dros dro radiotherapi Sophie Jenkins.

Esboniodd Anna Iles, pennaeth dros dro gwasanaeth radiotherapi: “Yn hanesyddol, ar gyfer triniaeth radiotherapi byddem yn cynhyrchu ffilmiau pelydr-X copi caled i wirio triniaeth. Nawr mae'r cyfan yn cael ei wneud yn electronig.

“Roedd y pelydrau-X hyn yn cael eu storio yn yr adran radiotherapi yn wreiddiol ond wrth i ni ehangu roedd angen i ni ddefnyddio’r lle.

“Felly nifer o flynyddoedd yn ôl cawsant eu cludo i gwmni storio allanol yng Nghaerdydd. Ond roedd cost i hynny.”

Wedi hynny, cafodd Bae Abertawe ei gyfleuster storio ei hun yn Llansamlet. Roedd hyn yn golygu bod lle ar gael yn Singleton i'r pelydrau-X a oedd wedi'u storio yng Nghaerdydd gael eu hailwladoli. Roedd hynny ynddo'i hun yn arbediad cost sylweddol.

“Roedd gennym ni fwy na 16,000 o belydrau-X mewn storfa, ac roedd tua hanner ohonyn nhw y tu hwnt i’w cyfnod cadw a gellid eu dinistrio,” meddai Anna.

“Roedd y ffilmiau pelydr-X hynny’n cynnwys arian. Felly fe wnaethon ni gysylltu â chwmni o’r enw Betts, sy’n arbenigo mewn echdynnu metelau.

“Gwnaethon ni weithio’n agos gyda chydweithwyr ym maes llywodraethu gwybodaeth i gael cymeradwyaeth y gallem anfon y pelydrau-X i Betts, lle gwnaethon nhw echdynnu’r arian ac yna cawsom ad-daliad o fwy na £1,000.”

Ond nid dyna ddiwedd y stori. Er bod Betts wedi'i leoli yn Lloegr, gallai'r arian o belydrau-X a gymerwyd yn Abertawe ddychwelyd i Gymru nawr.

“Mae Betts yn gweithio mewn partneriaeth â’r Bathdy Brenhinol, gan werthu’r arian a adferwyd, sydd wedyn yn cael ei ddefnyddio i greu gemwaith,” meddai Anna.

“Mae’n eithaf braf bod potensial i’r arian ddychwelyd i Gymru.”